พิธียกเสาเอกในการสร้างบ้านของชาวอีสาน

พิธียกเสาเอกเป็นพิธีพราหมณ์  แต่ในภาคอีสานพราหมณ์หายากมาก  พ่อครูเองก็ยังไม่เคยเห็นพราหมณ์ตัวจริงเสียงจริงแม้แต่ครั้งเดียว   เคยเห็นแต่ชาวบ้านธรรมดารวมทั้งพ่อครูเองที่เคยสมมุติตนเองว่าเป็นพราหมณ์เพื่อทำพิธีเป็นครั้งคราว  ผู้ที่ประสงค์จะทำพิธีพราหมณ์ในเรื่องต่าง ๆ มักจะเชิญผู้อาวุโสในคุ้ม ชุมชน หมู่บ้าน ที่เคยบวชเรียนและมีความรู้ความสามารถด้านพิธีพราหมณ์ที่ตัวเองเคารพนับถือให้สมมุตินามตามเรื่องราวว่าเป็นพราหมณ์มาช่วยทำพิธีให้

 พิธียกเสาเอกในการสร้างบ้านของชาวอีสานมี  4 ขั้นตอนดังนี้

  1. ย้ายพระแม่ธรณี

จัดเครื่องอัญเชิญย้ายพระแม่ธรณีใส่ภาชนะ(ถาด)ให้ครบ  6  อย่างคือ

  1. ดอกไม้ขาว 5 คู่ ยกเว้นดอกจำปา   2. หวี  1  ด้าม  3.  กล้วยสุก  5  ลูก  4.  ไข่สุก  1  ฟอง  และ6.  น้ำฝน  1  ขัน(ขวด)

จัดแต่งขัน  5  ด้วยดอกไม้สีขาวและเทียนสีขาวอย่างละ  5  คู่พร้อมด้วยไม้ขีดไฟจำนวน  1  กลัก

ผู้อาวุโส(เอาผ้าสีขาวพาดบ่าข้างขวา) …..ถือขัน 5 ผู้มาร่วมพิธีถืออย่างอื่นที่เหลือเดินตามหลังผู้อาวุโสจนถึงที่ทำพิธี

ผู้อาวุโส….นั่งคุกเข่า สองมือยกขัน 5 กล่าวคำอัญเชิญย้ายพระแม่ธรณีดังนี้…..

ข้าแต่พระแม่ธรณีเจ้า  ผู้ผมยาวลากส่นนอง

ผู้สถิตย์อยู่แห่งห่อง  ใต้แผ่นพื้นพสุธา

มื้อนี้โตผู้ข่า  มาบอกกล่าวอัญเชิญ

บ่ล่วงเกินพอเม็ด  ลูกเฮ็ดนำฮีตคองเค้า

ลูกยกเอาขันห่า  ขอขมาคุณแม่

ผู้ดูแลที่หม่องนี้  ลูกขอซ่นพักเซา

ขอให่พระแม่เจ้า  ธรณีผู้ยิ่งใหญ่

ผู้ค้ำดินให่ลูกได้  อาศัยซ่นซุ่มเย็น

ลูกจำเป็นสิก่อสร้าง เฮือนซานบ้านที่อยู่

ขอคุณแม่ยับย้ายให่  ไปเนาว์ยั้งอยู่ห่างกัน

ลูกขอมอบขันห่า  บูชาแม่ผู้มีคุณ

โปรดการุณรับขัน  ลูกกราบกรานวอนไหว้..แม่เอย 

กล่าวจบหยิบเอาดิน 5  หยิบใส่ลงในจาน  นำเครื่องบูชาทั้งหมดไปวางในที่คนไม่เหยียบย่ำ  เสร็จพิธียกเสาเอกจึงไปนำเอาเครื่องบูชามาแจกกัน

  1. ยกเสาแฮก(เสาแรก)

เจ้าของบ้านจัดหา  กล้วยน้ำว้า  มะพร้าวอ่อน  บายศรีปากชาม(ขันหมากเบ็ง)  ข้าวต้มมัดหรือขนม  ผ้าแดงลงยันต์ผูกปลายเสา  ต้นอ้อย ต้นกล้วย ดอกไม้ธูปเทียน ผ้าว(อัก) ไซ ผ้าขาวม้า ฝ้ายสำหรับผูกผ้าว(อัก)และไซ  ไม้พญาวันหรือไม้ประจำวันเกิดเจ้าของบ้านจำนวน  2  ชุด ๆ ละ  5  คู่  ชุดที่  1 ผูกติดกับผ้าว ชุดที่  2  ผูกติดกับไซ

ผู้อาวุโส…..ถือผ้าว(อัก)แปะลงที่ต้นเสาแฮก(เสาแรก) พร้อมตั้งคำถามให้เจ้าของบ้านและผู้มาร่วมพิธีตอบพร้อมกัน  แปะเลื่อนขึ้นตามลำดับคำถามคำตอบจำนวน  3  คำถามคำตอบดังนี้ 

ถาม…เอาบ่อนจุ๊กุ๊หมูสีนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนจิ๊กิ๊หางนาคนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนง่าไม้ตากห้อยถุงเงินถุงคำนี่เถาะนอ

ตอบ…เออเอาหม่องนี่ละ

ผู้อาวุโส…..รีบผูกผ้าว(อัก)ตรงที่เจ้าของบ้านตอบว่า…เออเอาหม่องนี่ละ  ที่เสาแฮกทันที และผูกผ้ายันต์แดงไว้ที่ปลายเสา  แล้วยกเสาแฮก(เสาแรก)ขึ้นตั้ง

ถาม…ทำไมจึงยกเสาแฮกขึ้นก่อนเสาเอก?

ตอบ…เพราะเสาแฮกหรือเสาแรกเป็นเสาเบิกทาง เปรียบเสมือนทหารเอก หรือทหารแนวหน้า  เมื่อไปรบทัพจับศึกจะต้องออกรบนำหน้าก่อนเสมอ  ส่วนเสาเอกเปรียบเสมือนจอมทัพหรือแม่ทัพจะต้องวางแผนการรบและเป็นขวัญกำลังใจของทหารทั้งกองทัพ  จึงจัดให้เสาแฮกขึ้นเคลียพื้นที่ก่อน  เมื่อทุกอย่างเรียบร้อยจึงยกเสาเอกตามขึ้นไปเพื่อเป็นขวัญและกำลังใจแก่เสาต้นอื่น ๆ ที่ทยอยยกขึ้นตามเสาเอก ซึ่งจะทำให้ฐานของบ้านมั่นคงแข็งแรง  

  1. ยกเสาเอก

เจ้าของบ้านจัดหาเครื่องค้ำของคูณได้แก่  คุดเขา  นอ งา สร้อย  แหวนใส่ลงในไซ  แต่สมัยปัจจุบันเจ้าของบ้านมักจะใส่แค่เงินเหรียญกับแบงค์ร้อย  เพราะมักจะมีคนร้ายปีนขึ้นไปขโมยเอาเครื่องค้ำของคูณและทรัพย์สินที่ใส่ลงในไซไปก่อนเจ้าของบ้านทุกที  

ผู้อาวุโส …แปะไซลงที่ต้นเสาพร้อมตั้งคำถามให้เจ้าของบ้านและผู้มาร่วมพิธีตอบ  แปะไซเลื่อนขึ้นตามลำดับคำถามคำตอบจนถึงปลายเสาจำนวน 5  คำถามคำตอบดังนี้

ถาม…เอาบ่อนงัวสีนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนปลายเขางัวยองนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนฆ้องเก้ากำนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนคำเก้าปุ่มนี่เถาะนอ

ตอบ…บ่เอา

ถาม…เอาบ่อนอยู่ซุ่มกินเย็นนี่เถาะนอ

ตอบ…เอ้อแม่นแล้ว เอาหม่องนี่ละ

ผู้อาวุโส…..รีบเอาฝ้ายและผ้าขาวม้าผูกไซไว้บนเสาตรงที่เจ้าของบ้านตอบว่า…เอ้อแม่นแล้ว เอาหม่องนี่ละ

เจ้าของบ้าน……รีบจุดธูปเทียนบูชาพระภูมิเจ้าที่ บอกกล่าวขอที่ทางอยู่อาศัย  ขอให้ปราศจากทุกข์โศกโรคภัย อยู่เย็นเป็นสุข การงานก้าวหน้า ค้าขายกำไรงาม  ประสบแต่ความสุขความเจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไป

ขณะยกเสาเอกขึ้น……..ผู้อาวุโสโห่นำเพื่อเอาชัยสามลา ผู้มาร่วมพิธีทุกคนส่งเสียง ฮี้ว ตามทุกครั้ง  เมื่อเสาเอกตั้งตรงแล้วให้ร้องไชยโย พร้อมกันสามครั้ง

  1. แบ่งของ 

เมื่อยกเสาเอกเสร็จเรียบร้อยแล้ว  ผู้อาวุโสจะทำหน้าที่แบ่งของดังนี้

  1. มอบต้นกล้วยกับต้นอ้อยให้เจ้าของบ้านนำไปปลูกเพื่อเสี่ยงทายบุญวาสนา
  2. มอบสิ่งของที่เหลือคืนให้เจ้าของบ้านเพื่อแจกผู้ร่วมงาน                     
  3. เมื่อครบกำหนด  3  วัน  3  คืนเจ้าของบ้านส่วนใหญ่จะบอกให้นายช่างปีนขึ้นไปนำไซและผ้าวลงมา  ผ้าขาวม้าที่ผูกไซยกให้นายช่าง  ผ้าขาวม้าที่ผูกผ้าว(อัก) ยกให้ผู้ช่วยช่าง  ส่วนเงินทองที่ลอยมาเข้าไซในระหว่าง  3  วัน  3  คืนนี้มอบให้นายช่างนำไปบริหารกันเอง  ทั้งนี้เพื่อเสริมกำลังใจช่างนั่นเอง

จบบริบูรณ์


ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *